De uitweg uit de crisis

Als uitvloeisel van de kredietcrisis kreeg de financiële sector te maken met meer toezicht en striktere regulering, vaak bedoeld om de fundamentele weeffouten in het financiële systeem aan te pakken. Triodos Bank voldoet aan de eisen en bepalingen die voortkomen uit de striktere regelgeving, hoewel die ons in praktische zin soms voor uitdagingen stellen. We zullen daarnaast ook in de komende jaren een constructieve bijdrage leveren aan discussies met beleidsmakers over het ontwikkelen van een antwoord op de diepere oorzaken van de financiële crisis. We zijn ervan overtuigd dat het model en de werkwijze van duurzame banken als inspiratie kan dienen voor dat antwoord.

Begin oktober 2012 publiceerde de ‘High-level Expert Group on reforming the structure of the EU banking sector’ haar eindrapport. De groep werd voorgezeten door oud-eurocommissaris Erkki Liikanen. Het rapport vormt een waardevolle bijdrage aan de discussie over het ontwikkelen van een gezonde en gedifferentieerde financiële sector die een meerwaarde heeft voor samenleving, economie en milieu.

Liikanen onderstreept het belang van een gedifferentieerde vorm van regulering van financiële instellingen en banken, en concludeert dat daar op dit moment nog te weinig sprake van is. Het rapport stelt dat banken die risicovol opereren en daarmee bijdragen aan onzekerheden in het financiële systeem, aan striktere regelgeving zouden moeten worden onderworpen dan andere banken. Bovendien zou de mate van regulering ook rekening moeten houden met de vraag in hoeverre een bank zich daadwerkelijk bezighoudt met het financieren van de reële economie. Het rapport stelt daarnaast dat er in het huidige financiële systeem sprake is van concurrentievervalsing doordat grote banken profiteren van impliciete overheidsgaranties. Dat is onterecht, met name omdat juist veel van die grote banken zich niet in eerste instantie richten op het financieren van de reële economie. Bovendien zijn grote banken bijzonder complex waardoor verstrengeling van belangen relatief makkelijk mogelijk is.

Cultuurverandering

Regulering speelt een belangrijke rol bij het veranderen van de financiële sector. Het kan daar echter niet bij blijven. Echte verandering kan niet van buitenaf worden geforceerd, maar moet van binnenuit komen. Willen we komen tot een gezond en veerkrachtig financieel systeem, dan zullen daarom ook cultuur en gedrag in de sector moeten veranderen.

De financiële crisis heeft tot nog toe echter vooral geleid tot een forse toename van regelgeving. Het zijn pogingen om verandering van buitenaf af te dwingen. Door het accent op meer regels zijn banken vaak druk doende om aan al die regels te voldoen. Cultuurverandering krijgt daardoor weinig prioriteit. Dat moet de komende jaren veranderen.

Dat regelgeving alléén onvoldoende is, werd ook het afgelopen jaar nog eens duidelijk zichtbaar door incidenten rond misleidende verkoop van financiële producten en het manipuleren van LIBOR-rentetarieven. Deze gebeurtenissen wijzen er eens te meer op dat de financiële sector eenzijdig is gericht op winstmaximalisatie. Er is onvoldoende aandacht voor de belangen van klanten en van de samenleving als geheel. Die eenzijdigheid is alleen te doorbreken door een verandering van cultuur en gedrag. Maar dan wel van binnenuit.

Een cultuurverandering kost tijd. Maar ze is noodzakelijk. Scheppen van helderheid over de rol en de functie van banken in de samenleving is het startpunt van cultuurverandering in de sector. Pas bij helderheid op dit vlak en bij duidelijke grenzen aan het speelveld waarop banken opereren, kan een bedrijfscultuur ontstaan die maatschappelijke dienstbaarheid als uitgangspunt heeft.

Niet alleen in de financiële sector zou een cultuur van maatschappelijke dienstbaarheid uitgangspunt moeten zijn, ook breder in de samenleving is het nemen van individuele verantwoordelijkheid van steeds groter belang. De economische en ecologische crises onderstrepen de noodzaak van ander gedrag, niet alleen van bankiers maar ook van burgers en bedrijven.

Op dit vlak is onmiskenbaar sprake van een positieve ontwikkeling. Steeds meer mensen realiseren zich dat ze met hun eigen initiatieven de kwaliteit van de samenleving kunnen versterken. Soms gaat het om persoonlijke keuzes, zoals het besluit om biologische producten uit eigen regio te kopen of om duurzame energie te gebruiken. Soms gaat het om grotere initiatieven, zoals een ondernemer die een duurzaam bedrijf opzet, vaak gefinancierd door een duurzame bank.

Triodos Bank is één van die banken. Zoals gezegd, maken we deel uit van de groeiende beweging van burgers en bedrijven die streven naar een duurzame samenleving en die investeren in levenskwaliteit. Dat wij, net zoals andere duurzame banken, relatief bescheiden zijn in omvang, heeft uiteraard nadelen. Maar het biedt ook kansen. Er is ruimte voor groei en we kunnen goed anticiperen op de duurzame ontwikkelingen bij het MKB en de samenleving in bredere zin.